Treinongeval met terugkerende Belgische krijgsgevangenen in Isenbüttel op 22 januari 1941.


Op 20 januari vertrokken verschillende treinen uit Stablack (D.) met einddoel Antwerpen, in de wagons, Belgische krijgsgevangenen uit Stalag 1A. De Duitsers waren bezig met al de Vlaamse krijgsgevangenen te ontslaan uit hun kampen, de Franstalige bleven in gevangenschap en ook de Belgische officieren.

De repatriëring was al een paar dagen bezig en zou zeker nog verschillende dagen duren omdat deze treinen geen voorrang hadden op het normaal treinverkeer, veel stoppen en wachten tot de route vrij was.

Rond het middaguur vertrok één van deze treinen uit Stablack, de trein vervoerde een 1000 man verdeeld in 20 wagons. Op de 22e, rond zeven uur in de ochtend, was hij al ver voorbij Berlijn gekomen, waar hij stond te wachten bij het station van Isenbüttel , ongeveer 55 km voordat hij Hanover bereikte. Het was nog steeds donker, het sneeuwde af en toe en er was mist.

Op het moment dat de trein weer in beweging kwam beukte een goederentrein, geladen met honderden tonnen bieten, in de achterkant van de trein. De klop was buitengewoon gewelddadig, de vier achterste wagons, volgeladen met krijgsgevangen, waren totaal los.

Het ongeluk was te wijten aan een menselijke fout, een machinist had, verblind door de sneeuwval, een verkeerd signaal gegeven. Twee machinisten werden onmiddellijk gearresteerd maar werden waarschijnlijk na het onderzoek vrijgelaten.

Het waren de gevangenen zelf die hun kameraden begonnen te bevrijden uit het puin. Er waren drie Belgische artsen in de trein, maar ze hadden geen medische apparatuur en konden daarom weinig doen.

Toen, minder dan tien minuten na het ongeval, arriveerde de Duitse eerste hulp ter plaatse. De diensten van het Duitse Rode Kruis, ook van de Wehrmacht, gingen aan de slag met de hulp van Belgische gevangenen, vervolgens met de hulp van brandweerlieden en de Hitlerjeugd. Eenmaal met genoeg hulp werden de Belgische gevangenen  vervolgens verwijderd, ze beweerden ook dat de gevangenen te opgewonden waren om goede prestaties te leveren. Alle inzittenden van de trein, ook die in de voorste wagons , waren zwaar door elkaar geschud en tegen de schotten of tegen elkaar gegooid. Daarom waren er ook heel veel lichte verwondingen.

De getuigen van dit ongeluk melden allemaal gruwelijke, vaak pijnlijke scènes in de laatste 4 wagons. Er waren zwaar en licht gewonden, verschillende doden maar merkwaardig genoeg ook een paar ongedeerd in dit verwrongen en verstrikt puin waaruit niemand levend naar buiten leek te komen.

De doden werden verzameld in een schuur op het station, terwijl de gewonden werden geëvacueerd naar een nabijgelegen gebouw en vandaar naar het ziekenhuis van Brunswick, ongeveer twintig kilometer verderop. Zodra de evacuatie van de doden en gewonden voltooid was, begonnen de Duitsers de sporen op te ruimen om de circulatie van de treinen te herstellen.

Een konvooi met wagons werd ter plaatse gebracht, het was bijna volledig samengesteld uit eersteklas Duitse voertuigen De ongeveer 800 overlevenden en lichtgewonden werden overgeladen. Rond 14.00 uur vertrok dit konvooi richting Antwerpen. De overlevenden hadden ongeveer zeven uur doorgebracht op de plaats van het ongeluk.


Eeklonaar Albert  Cobert, soldaat bij het 1ste regiment Karabiniers maakte te treinramp mee.

 In het compartiment van Albert zaten 8 soldaten . Albert heeft alleen maar de flits van een inbeukende bumper van de vorige wagon gezien , waarop hij uit het voertuig is geslingerd . Een tweede soldaat die recht over hem zat in de andere hoek overleefde ook de ramp , de andere 6 inzittende waren op slag dood .

Albert  was gewond , drie wonden aan zijn rechterbeen . Hij werd met de andere gewonden overgebracht naar een militair hospitaal waar men hem de eerste zorgen toediende . Op 20.02.1941 kwam Albert veilig thuis .


Gerard en Albert De Neve.

Geboren te Ursel 21.10.1910 en 30.01.1915.

Bijden omgekomen in de treinramp te Isenbütel op 22.02.1941.


Arnold Martens geboren te Maldegem op 26.11.1916 en omgekomen in de treinramp te Isenbütel op 22.02.1941.


Aangekomen in Hannover deed de trein een langere stop dan gepland om de vele licht gewonden in het konvooi te behandelen. Twee uur later hervatte hij zijn reis. Tijdens de stop hadden de Duitsers de veiligheidsmaatregelen aanzienlijk versterkt en aangekondigd dat elk contact met de bevolking ten strengste verboden was.

Op de avond van 24 januari, rond 11 uur, reed de trein het station van Antwerpen binnen. Na de vrijlatingsformaliteiten bleven sommigen "gedemobiliseerden " in het station. De overlevenden van het ongeluk keerden op de ochtend van de 25e terug naar huis met de eerste treinen van de dag.

Gewonde soldaten werden goed behandeld en verzorgd. Het aantal gewonden is moeilijk vast te stellen. De getuigenissen variëren van 114 tot 140. Omdat een deel van de gewonden in Brunswick stierf, heeft dit verschil waarschijnlijk betrekking op de overledenen in deze stad. Het lijkt er dus op dat er ongeveer 210 slachtoffers waren, waarvan 97 stierven. Dit komt ongeveer overeen met de laatste vier wagons, plus een paar anderen. Volgens de overlijdensakten stierven op 22 februari 71 gevangenen in Isenbüttel . Dit zijn ongetwijfeld degenen die onmiddellijk werden gedood. Alle anderen stierven in Brunswick. De laatste gewonde man die stierf in Brunswick was soldaat Joseph Champagne van het 2e Medische Korps. Hij werd geboren op 29 november 1903 en had last van fracturen van het bekken. Tijdens zijn ziekenhuisopname werd zijn toestand erger Hij stierf op 8 april om 12 uur en 35 minuten. Hier vind je de foto van zijn graf in Brunswick waar zijn lichaam in 1948 werd gerepatrieerd. Op de achtergrond zie je op dezelfde foto de graven van Emile Werbrouck, Joseph Lambrechts en Josephus Van Eynde. 

Het stoffelijk overschot van een groot aantal slachtoffers, zo niet alle slachtoffers, werd gerepatrieerd tussen 1947 en 1949. Deze repatriëring gebeurde op kosten van de Belgische staat. In Brunswick zijn er geen graven meer voor de slachtoffers van dit ongeval. Het gemeentebestuur van deze stad ontwijkt de vragen over hen. Maar ook in België worden de graven van burgerlijke begraafplaatsen na tien of twintig jaar overgenomen door de gemeenten. Bovendien lijkt het erop dat de niet-identificeerbare menselijke overblijfselen na het ongeluk zijn begraven in een graf op dezelfde begraafplaats. Dit anonieme puin werd opgegraven en bevindt zich momenteel in Leopoldsburg, waar ze bekend staan als de "Onbekende krijgsgevangene".


Krijgsgevangenen die zijn overleden als gevolg van het ongeluk van 22.1.41

1. BEENS Richard                            13207 B / 1A                 9961                Boekhoute       (B)

2. BELEMANS Pierre                         4574 B / 1A                 4000                 kurk                 (A)

3. BERWAERTS Julien                    11187 B / 1A                 3404                Attenhoven       (A)

4. BESSON Lucien                             1337 B / 1A                 2000                Antwerpen        (A)

5. BLANCKE Lucien                         12584 B / 1A                 7700                Moeskroen       (A)

6. BOUCKAERT Caesar                   11604 B / 1A                8000                 Brugge             (B)

7. CHAMPAGNE Joseph                  11258 B / 1A                3420                 Kerkom             (I)

8. KLOOIER Pieter                             13190 B / lA                8400                Oostende          (A)

9. CLONEN Franciscus                     10839 B / 1A                3968                Kwaadmechelen (c)

10. CLOSET Achilles                         14982 B / 1A                2710                Hoboken          (C)

11. CORIJN Achilles                          12574 B / 1A                9810                Drongen           (A)

12. COUWENBERGH Evariste          18860 B / 1A                4001                Bressoux          (A)

13. CRAYEBECKX Joseph                14978 B / 1A                4370                Waremme        (B)

14. DE BREUCKER François            12972 B / 1A                1000                Brussel             (A)

15. DE CAUWER Henri                     22531 B / 1A                1200           Woluwé -St-Lambert (a)

16. DE CLERCQ Remi                      11560 B / 1A                9990                Maldegem        (A)

17. DE COCK Jules                           12585 B / 1A                8570                Anzegem         (A)

18. VAN CONINCK Pierre                 20241 B / 1A                4400                Herstal             (A)

19. DE GROOT Frans                       14675 B / 1A                2638                Reet                 (B)

20. DE HERDT Jan                             5287 B / 1A                 2550                Kontich            (B)

21. DELWICHE Henri                        12580 B / 1A                1050                Ixelles             (A)

22. DEMIDDELE Georges                 13315 B / 1A                8720                Kuurne            (A)

23. DE NEVE Albert                           12558 B / 1A                9933                Ursel               (A)

24. DE NEVE Gérardin                       12212 B / 1A                ?                                             (A)

25. NOOSE Edgard                            15944 B / 1A                9050                Evergem         (A)

26. DE RAET Joseph                        16410 B / 1A                3100         Heyst- op-den-Berg (a)

2 7. VAN SOPPER Henri                   12751 B / 1A                8220                Jabbeke           (A)

28. DE ROO Valeer                            14053 B / 1A                9830          St-Martens- Latem (a)

29. D'HONDT Gustaaf                        12572 B / 1A                8220                Jabbeke           (A)

30. DICK Leopold                                14040 B / 1A               1820                Strombeek      (B)

31. DOTHEE Jules                             16311 B / 1A               5780                Moustier         (A)

32. DOUMONT Georges                    10940 B / 1A               6180                Courcelles       (E)

33. DUBOIS Joseph                            6996 B / 1A               2801                Heffen            (A)

34. EVERAERT Joannes                   12566 B / 1A                8223                Stalhille           (A)

35. FACT Remi                                  12676 B / 1A               ?                                             (B)

36. FOULON Fernand                       19450 B / 1A               6800                Bertrix            (A)

37. FRERE Jean                                16010 B / 1A               3640                Eisden             (A)

38. GEORGE Urban                          12586 B / 1A                8200                St Andries      (A)

GERARD Fernand                             20304 B / 1A               6490                Seloignes        (A)

40. GlOS Joseph                                 5293 B / 1A               2280                Grobbendonk (b)

41. HANNOT René                            19546 B / 1A               1050                Ixelles             (D)

42. HECHTERMANS Jean                10688 B / 1A               3760                Lanaken          (A)

43. HENDRICKX Josephus               12341 B / 1A                3000                Leuven            (A)

44. HENNEMAN Maurice                   12570 B / 1A               8220                Jabbeke           (A)

45. Gérard HERBOTS                        12206 B / 1A               3404                Attenhoven      (A)

46. HEIJRMAN Kamiel                       12311 B / 1A               2750                Beveren-Waas (a)

47. HOEX Alphonse                            14631 B / 1A               2200                Borgerhout     (A)

48. JANSSENS Pieter                          5362 B / 1A               2470                Retie               (B)

49. KINDERMANS Stone                    11914 B / 1A               1180                Uccle              (A)

50. LAENEN Emiel                              13125 B / 1A               3160                Hulshout         (A)

51. LAMBRECHTS Joseph                    5285 B / 1A               2530                Boechout        (F)

52. LOOTENS Hilarius                         20321 B / 1A               2800                Mechelen        (B)

53. ADOC Baudewijn                        12568 B / 1A               8223                Stalhille           (A)

54. MARTENS Roger                           13206 B / 1A               9990                Maldegem       (A)

55. MARTING Léon                         11954 B / 1A                3760                Lanaken          (A)

56. MEIJNAERTS Georges              16748 B / 1A               1000                Brussel         (A)

57. MICHAUX René                           9174 B / 1A                1050                lxelles              (B)

58. MOREAU Jules                              7843 B / 1A               1030                Schaerbeek     (A)

59. OEIJEN Julius                                5317 B / 1A               2200                Borgerhout     (A)

60. PETIT Louis                                 22313 B / 1A               6800                Bertrix            (A)

61. FILIPART Albert                        8422 B / 1A               4000                kurk               (D)

62. PHILIPSEN Constant                  13341 B / 1A               2200                Borgerhout     (A)

63. POLLET Maurice                           8778 B / 1A               8163                Bovekerke      (A)

64. PORTENART Carlos                   17654 B / 1A               1000                Brussel         (A)

65. SCHOETERS Paul                       19927 B / 1A               2500                link                 (A)

66. SELS Antoine                               14909 B / 1A               2100                Deurne            (A)

67. Hubertus SALTS                             12963 B / 1A               2440                Geel                (A)

68. STAPELS Pieter                           12961 B / 1A               1080                Molenbeek -St-Jean (a)

69. STEIN Julien                                  6023 B / 1A               2060                Merksem         (A)

70. STUBBE Julien                            13181 B / 1A               8401                Bredene          (B)

71. STIJNEN Franciscus                    12490 B / 1A               2060                Merksem         (A)

72. STIJNEN Jozef                             12344 B / 1A               3999                Eindhout         (A)

73. TANGHE Maurice                       13193 B / 1A               9933                Ursel               (A)

74. ULIN Louis                                  12289 B / 1A               9402                Meerbeke        (A)

75. VAN ACKER Frans                    12373 B / 1A               9140                Zele                 (D)

76. VAN DEN BUSSCHE Jérome    13306 B / 1A                8222               Zerkegem        (A)

77. VAN DER PLAETSEN Roger    11618 B / 1A                1050               Ixelles             (B)

78. VAN DER SCHUEREN Ferdinand 129 B / 1A             1800                Vilvoorde       (A)

79. VANDRIESSCHE Gérard          11311 B / 1A                 9750               Zingem           (A)

80. VAN DIJCK Jules                        11304 B / 1A               3541                Kortenaken     (A)

81. VAN EYNDE Josephus              14619 B / 1A               3180                Westerlo         (G)

82. VAN GINNEKEN Albert             3896 B / 1A                3381                Kapellen         (D)

83. VAN HANDENHOVEN Eugene   15126 B / 1A           2000                Antwerpen       (A)

84. VAN HOEYDONCK Ludovicus 3135 B / 1A                2150                Oosmalle          (A)

85. VAN LANDUYT Joseph               8751 B / 1A                2950                 Hofstade          (A)

86. VAN LINDEN Petrus                   13376 B / 1A               2090                 Stabroek          (A)

87. VAN WOENSEL Frans                  7552 B / 1A               3150                 Booischot        (A)

88. VARLEZ Alphonse                        12342 B / 1A               1686                 Gooik                (A)

89. VERHAERT Pieter                       10846 B / 1A               2650                 boom                (C)

90. VERNIEST Georges                     12557 B / 1A               9933                 Ursel                (A)

91. VERSLEGERS Hubertus              20096 B / 1A              2050                 Antwerpen 5     (A)

92. VERSTRAETE Amatus                 13307 B / 1A              8221                 Snellegem        (A)

93. DIEREN Jules                                     12129 B / 1A              3100     Heist-op-den-Berg      (A)

94. VREBOS Leopold                         11647 B / 1A              1980                 Tervuren          (A)

95. WAARSCHUWINGEN Marie            17496 B / 1A              3720                 Kortessem        (B)

96. WERBROUCK Emile                    12599 B / 1A              8400                 Oostende         (H)

97. WOLFS Frans                                 18066 B / 1A              2840                 Haacht             (A)




(a) stierf in Isenbüttel op 22.1.41 (totaal 71)

(b) stierf in Brunswick op 22.1.41 (totaal 14)

(c) idem als 23.1.41 (totaal 3)

(d) hetzelfde als 24.1.41 (totaal 4)

(c) idem als 25.1.41 (totaal 1)

(e) idem als 25.1.41 (totaal 1)

(f) idem als 26.1.41 (totaal 1)

(g) idem als 30.1.41 (totaal 1)

(h) hetzelfde als 1.2.41 (totaal 1)



Totaal totaal: 97.




1. VARLEZ Alphonse.

2.  MARTENS Roger.

3. Vandriesche Gerard.

4. Vanden Bussche Jerom.

5. Van Hoedonck Ludovicus Albertus.

6. Blancke Luicen.

7. Craeybeckx Joseph.

8. Demiddele Georges.

9. De Noose Edgard.

15. Vets Jules.

16. Van Ginneken Albert.     

17. De Neve Gerard.

18. De Neve Albert.

19. Hechtermans Jozef J.G.M.

20. De Raet Jozef.

21. Beens Florant Richard.

22. Corijn Valentijn.

23. Decock Jules Gerard.

24. Warnants Marie Léon Camille.

25. Van Woensel Frans Corneel Gasper.

Soldaat 3de Artillerie.

26. Dubois Jozef Marcellinus Ludovicus.
Soldaat 37ste linie, stafcompagnie.

              Copyright @ All Rights Reserved